Otizm spektrum bozukluğu (OSB), bireyin dünyayı algılama ve çevresiyle etkileşim kurma biçimini etkileyen nörogelişimsel bir farklılıktır. Otizmli bireylerde zaman zaman görülen öfke nöbetleri ise çoğu zaman yanlış anlaşılır. Dışarıdan bakıldığında bu davranışlar “inat”, “şımarıklık” veya “kurallara uymama” gibi yorumlanabilir. Oysa çoğu durumda yaşanan şey, bireyin yoğun stres ve aşırı yüklenme karşısında kendini düzenleyememesidir.
Duyusal Aşırı Yüklenme
Otizmli bireylerin önemli bir kısmı ses, ışık, koku, dokunma veya kalabalık gibi çevresel uyaranlara karşı daha hassas olabilir. Günlük hayatta birçok kişi için sıradan olan bir ortam, otizmli biri için son derece yorucu hale gelebilir. Bu duyusal yük biriktiğinde kişi kendini ifade edemeyebilir ve yoğun bir duygusal boşalma yaşayabilir. Bu durum sıklıkla öfke nöbeti olarak görülse de aslında aşırı yüklenmeye verilen doğal bir tepkidir.
İletişim Güçlükleri
Duygularını, ihtiyaçlarını veya yaşadığı rahatsızlığı ifade etmekte zorlanan bireylerde hayal kırıklığı zamanla artabilir. Özellikle konuşma becerisi sınırlı olan çocuklar, anlaşılmadıklarını hissettiklerinde bunu davranışlarıyla gösterebilirler. Bu nedenle öfke nöbetlerinin altında çoğu zaman “beni anlamıyorlar” duygusu yatabilir.
Rutinin Bozulması
Otizmli bireyler için öngörülebilirlik güven vericidir. Günlük planın beklenmedik şekilde değişmesi, sevilen bir etkinliğin iptal edilmesi veya farklı bir ortama gidilmesi kaygıya neden olabilir. Bu kaygı bazı bireylerde öfke nöbetiyle sonuçlanabilir.
Duygu Düzenleme Güçlüğü
Her insan zaman zaman öfkelenir veya üzülür. Ancak otizmli bireyler yoğun duygularını fark etmek, isimlendirmek ve yönetmek konusunda daha fazla zorlanabilirler. Küçük gibi görünen bir olay, biriken stresin de etkisiyle çok büyük bir tepkiye dönüşebilir.
Fiziksel İhtiyaçlar ve Sağlık Sorunları
Açlık, susuzluk, uykusuzluk, yorgunluk veya ağrı gibi fiziksel durumlar da öfke nöbetlerini tetikleyebilir. Özellikle ağrısını ifade etmekte zorlanan çocuklarda davranış değişikliği, altta yatan bir sağlık sorununun ilk belirtisi olabilir.
Kaygı ve Stres
Otizmde kaygı bozuklukları toplum ortalamasına göre daha sık görülmektedir. Sosyal ortamlarda yaşanan zorluklar, belirsizlikler veya yoğun beklentiler kaygıyı artırabilir. Kaygının uzun süre devam etmesi ise öfke nöbetlerinin daha sık yaşanmasına neden olabilir.
Meltdown ile Öfke Nöbeti Aynı Şey mi?
Uzmanlar, otizmde görülen birçok davranışı “meltdown” olarak tanımlar. Meltdown, bireyin aşırı yüklenme sonucu kontrolünü geçici olarak kaybettiği bir durumdur. Bu davranışın amacı ilgi çekmek veya istediğini elde etmek değildir. Dolayısıyla klasik çocuk öfke nöbetlerinden farklı değerlendirilmesi gerekir. Meltdown sırasında kişi çoğu zaman bilinçli bir tercih yapmamakta, yalnızca yoğun stresle baş etmeye çalışmaktadır.
Aileler ve Bakım Verenler Neler Yapabilir?
Öfke nöbetlerini tamamen ortadan kaldırmak her zaman mümkün olmasa da tetikleyicileri belirlemek büyük önem taşır. Duyusal açıdan daha sakin ortamlar oluşturmak, günlük rutinleri mümkün olduğunca korumak, görsel desteklerden yararlanmak ve bireyin kendini ifade etmesine yardımcı olmak nöbetlerin sıklığını azaltabilir. Nöbet sırasında ise güvenliği sağlamak, sakin bir tutum sergilemek ve bireyin sakinleşmesi için zaman tanımak en uygun yaklaşımlardır.
Bolluca Ailesi Diyor ki
Otizmde görülen öfke nöbetleri çoğunlukla davranış problemi değil, yoğun stresin ve aşırı yüklenmenin bir sonucudur. Bu nedenle cezalandırmak yerine davranışın altında yatan nedeni anlamaya çalışmak daha etkili bir yaklaşımdır. Doğru destek, uygun çevresel düzenlemeler ve bireyin ihtiyaçlarına duyarlı bir yaklaşım sayesinde hem öfke nöbetlerinin sıklığı azaltılabilir hem de yaşam kalitesi artırılabilir.
Arnavutköy ve Boğazköy Bolluca Öerm şubelerimize 0212 685 10 13 ulaşabilirsiniz.
