Genetik ve Çevresel Faktörlerin Otizm Üzerindeki Etkisi
Otizm spektrum bozukluğunun (OSB) nedenleri, ailelerin tanı veya değerlendirme sürecinde en çok merak ettiği konuların başında gelmektedir. Günümüzde otizmin tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıktığını gösteren bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır. Araştırmalar; özellikle genetik faktörlerin önemli bir rol oynadığını, bunun yanında bazı biyolojik ve çevresel etkenlerin de otizm gelişimiyle ilişkili olabileceğini göstermektedir.
Otizmin nedenlerini anlamaya yönelik bilimsel çalışmalar devam etmekte ve yeni araştırmalar OSB’nin oldukça karmaşık ve çok faktörlü bir nörogelişimsel durum olduğunu ortaya koymaktadır.
Otizm Genetik midir?
Otizm spektrum bozukluğunda genetik faktörlerin önemli bir etkisi olduğu bilinmektedir. Ancak otizmi açıklayan tek bir “otizm geni” bulunmamaktadır.
Araştırmalar, çok sayıda genetik varyasyonun otizmle ilişkili olabileceğini göstermektedir. Bazı genetik değişiklikler kalıtsal olabilirken bazıları çocukta yeni ortaya çıkan genetik değişikliklerden kaynaklanabilir.
Dolayısıyla “Otizme hangi gen neden oluyor?” sorusunun bugün için tek bir yanıtı yoktur. Otizmin genetik yapısı oldukça karmaşıktır ve araştırmalar bu alanda devam etmektedir.
Çevresel Faktörler Otizme Neden Olur mu?
Otizm araştırmalarında yalnızca genetik yapı değil, genetik ve çevresel faktörlerin olası etkileşimi de incelenmektedir.
Burada “çevresel faktör” kavramının doğru anlaşılması önemlidir. Bilimsel araştırmalarda çevresel etkenlerden söz edildiğinde yalnızca çocuğun yetiştiği ev veya sosyal çevre kastedilmez. Gebelik ve doğumla ilişkili bazı biyolojik etkenler, ebeveyn yaşı ve çeşitli prenatal ya da perinatal faktörler de araştırma konusu olabilmektedir.
Ancak bir faktörün otizmle istatistiksel olarak ilişkili bulunması, o faktörün tek başına otizme neden olduğu anlamına gelmez.
Otizm ile Bağırsak Sistemi Arasında İlişki Var mı?
Son yıllarda üzerinde yoğun şekilde çalışılan alanlardan biri de otizm, bağırsak mikrobiyotası ve gastrointestinal sistem arasındaki ilişkidir.
Otizmli bazı bireylerde gastrointestinal yakınmalar görülebilmekte ve bağırsak-beyin ekseni üzerine araştırmalar yürütülmektedir. Ancak mevcut bilimsel veriler, bağırsak problemlerinin veya belirli bir bağırsak mikrobiyotasının otizmin doğrudan nedeni olduğunu söylemek için yeterli değildir.
Bu nedenle otizmi yalnızca bağırsak sorunlarıyla açıklamak veya bilimsel olarak kanıtlanmamış diyet ve uygulamaları otizmi ortadan kaldıran yöntemler olarak sunmak doğru değildir.
Çocuk Yetiştirme Biçimi Otizme Neden Olur mu?
Hayır. Otizm anne-babanın çocuk yetiştirme biçiminden kaynaklanmaz.
Geçmişte otizmin ebeveyn tutumlarından kaynaklanabileceğini ileri süren görüşler ortaya atılmış olsa da bu yaklaşımların bilimsel geçerliliği bulunmamaktadır.
Bununla birlikte çocuğun gelişimsel özelliklerine uygun zengin sosyal etkileşim, iletişim fırsatları, oyun ve erken eğitim desteği, gelişimsel becerilerin desteklenmesi açısından önemlidir. Uyaran eksikliği veya gelişimsel ihtiyaçların yeterince desteklenmemesi çocuğun gelişimini olumsuz etkileyebilir; ancak bu durum otizmin nedeni olarak değerlendirilmemelidir.
Bu ayrım özellikle ailelerin gereksiz yere kendilerini sorumlu hissetmemeleri açısından önem taşımaktadır.
Ailenin Ekonomik Durumu Otizme Neden Olur mu?
Otizm belirli bir ekonomik veya sosyal gruba özgü değildir. Farklı sosyoekonomik düzeylerden ailelerin çocuklarında otizm spektrum bozukluğu görülebilir.
Ekonomik koşullar; sağlık, değerlendirme, özel eğitim ve terapi hizmetlerine erişimi etkileyebilir. Ancak ailenin ekonomik durumunun otizmin doğrudan nedeni olduğu söylenemez.
Otizm Anne veya Babanın Hatası Değildir
Otizm spektrum bozukluğu, nörogelişimsel özellikleri bulunan karmaşık bir durumdur. Bu nedenle ailelerin “Neyi yanlış yaptık?”, “Çocuğumla yeterince ilgilenmediğim için mi oldu?” veya “Bir şeyi eksik yaptığımız için mi otizm gelişti?” gibi sorular üzerinden kendilerini suçlamaları bilimsel açıdan doğru değildir.
Aile açısından önemli olan geçmişte bir neden aramak yerine çocuğun mevcut güçlü yönlerini, gelişimsel ihtiyaçlarını ve desteklenmesi gereken alanları doğru şekilde belirlemektir.
Otizmde Erken Değerlendirme Neden Önemlidir?
Otizmin nedenine ilişkin araştırmalar devam ederken çocuk açısından daha önemli ve uygulanabilir konu, gelişimsel farklılıkların mümkün olduğunca erken fark edilmesidir.
Çocukta;
- göz teması ve ortak dikkat becerilerinde sınırlılık,
- ismine tepki vermede farklılık,
- dil ve konuşma gelişiminde gecikme,
- sosyal etkileşimde güçlük,
- tekrarlayıcı davranışlar,
- rutin değişikliklerine yoğun tepki,
- duyusal hassasiyet veya duyusal arayış
gibi özellikler gözleniyorsa kapsamlı gelişimsel değerlendirme yapılması yararlı olabilir.
Erken değerlendirme bir çocuğu “etiketlemek” amacı taşımaz. Temel amaç, çocuğun ihtiyaçlarını belirleyerek gerekli olduğunda uygun özel eğitim, dil ve konuşma terapisi, ergoterapi ve diğer destek hizmetlerinin planlanmasını sağlamaktır.
Arnavutköy’de Otizm ve Özel Eğitim Süreci
Arnavutköy’de otizm belirtileri ve özel eğitim desteği konusunda araştırma yapan ailelerin, çocuğun gelişimini yalnızca tek bir belirti üzerinden değerlendirmemesi önemlidir.
Otizm değerlendirme ve eğitim sürecinde; sosyal iletişim, ortak dikkat, dil ve konuşma, oyun becerileri, bilişsel gelişim, motor beceriler, duyusal işlemleme ve günlük yaşam becerileri bir bütün olarak ele alınmalıdır.
Çocuğun bireysel gelişim profili doğru değerlendirildiğinde eğitim hedefleri de çocuğun gerçek ihtiyaçlarına göre daha işlevsel biçimde planlanabilir.
Otizmin Tek Bir Nedeni Yoktur
Bugünkü bilimsel bilgiler ışığında otizm spektrum bozukluğunun tek bir nedeni bulunmamaktadır. Genetik faktörlerin önemli bir rol oynadığı bilinmekle birlikte genetik, biyolojik ve bazı çevresel faktörlerin karmaşık etkileşimleri üzerine araştırmalar devam etmektedir.
Otizmi ebeveyn tutumlarına, ekonomik koşullara veya tek bir çevresel etkene bağlamak bilimsel açıdan doğru değildir.
Aileler açısından en önemli yaklaşım, “Otizme ne sebep oldu?” sorusunun yanında “Çocuğumun gelişimini bugün nasıl daha iyi destekleyebilirim?” sorusuna da odaklanmaktır.
Bolluca ÖERM ailesi olarak Arnavutköy’de otizm, özel eğitim ve gelişimsel destek süreçlerinde ailelere rehberlik etmeyi sürdürüyoruz.
Bilgi ve iletişim:
0212 685 10 13
