Duyusal Bütünleme, Belirtiler ve Ailelere Öneriler
Bir sabah kahvaltı hazırladığınızı düşünün…
Mutfaktan yumurta kokusu geliyor. Siz bunun üzerinde bile durmuyorsunuz. Fakat çocuğunuz mutfağın kapısına gelir gelmez yüzünü buruşturuyor:
“Çok kötü kokuyor, burada durmak istemiyorum!”
Başka bir gün parfümünüzü sıktığınızda siz kokuyu hoş bulurken çocuğunuz burnunu kapatıyor. Yeni yıkanmış kıyafetini giymek istemiyor çünkü deterjanın kokusu onu rahatsız ediyor.
Bazen aileler bu davranışları “nazlanıyor”, “yemek seçiyor” veya “abartıyor” şeklinde değerlendirebilir.
Oysa bazı çocuklar kokuları gerçekten bizden çok daha yoğun algılayabilir.
Çünkü koku yalnızca burnumuzla ilgili değildir. Beynimizin çevreden gelen bilgileri nasıl algıladığı ve düzenlediğiyle de yakından ilişkilidir.
Koku Neden Bu Kadar Güçlüdür?
Bir kokunun sizi yıllar önce gittiğiniz bir yere götürdüğü oldu mu?
Belki çocukluğunuzdaki evin kokusu…
Belki annenizin yaptığı bir yemek…
Belki de okul yıllarınızı hatırlatan bir kolonya…
Kokuların anılar ve duygular üzerinde bu kadar etkili olmasının önemli bir nedeni vardır. Koku sistemi, beynimizin duygu, hafıza ve motivasyonla ilişkili bölgeleriyle yakın bağlantı içindedir.
Bu nedenle çocuk açısından bir koku yalnızca “güzel” veya “kötü” değildir.
O koku bazen güven, rahatlık ve iştah anlamına gelirken bazen de rahatsızlık, kaçınma ve stres anlamına gelebilir.
Duyusal Bütünleme ve Koku Arasındaki İlişki
Çocuklarımız gün boyunca sürekli duyusal bilgi alırlar.
Görürler, duyarlar, dokunurlar, hareket ederler, tat alırlar ve koklarlar.
Beyin ise bütün bu bilgileri bir araya getirerek çocuğun çevresinde neler olduğunu anlamasına ve uygun bir tepki vermesine yardımcı olur. Bu süreci genel olarak duyusal işlemleme ve duyusal bütünleme çerçevesinde ele alabiliriz.
Bazı çocuklarda kokuların işlenmesi diğer çocuklardan farklı olabilir.
Örneğin çocuk;
- Yemek kokularından çok rahatsız olabilir.
- Parfüm veya deodorant kokusundan uzaklaşabilir.
- Sabun, şampuan veya deterjan kokusuna tepki gösterebilir.
- Bazı ortamlara yalnızca kokusu nedeniyle girmek istemeyebilir.
- Yemekleri tatmadan önce koklayabilir.
- Bazı yiyecekleri kokusu nedeniyle reddedebilir.
- Başkalarının fark etmediği kokuları hemen fark edebilir.
Böyle bir durumda çocuğun davranışına yalnızca “istemiyor” diye bakmak yerine şu soruyu sormak daha yararlı olabilir:
“Acaba bu koku ona nasıl hissettiriyor?”
Ege’nin Hikâyesi
“Anne, Mutfak Çok Kokuyor!”
Ege 5 yaşındaydı.
Annesinin en çok dikkatini çeken şeylerden biri mutfağa girmek istememesiydi.
Özellikle yemek pişerken kapıda duruyor ve:
“Anne, çok kokuyor!”
diyerek uzaklaşıyordu.
Başlangıçta ailesi bunun yemek seçmesinden kaynaklandığını düşündü. Fakat zamanla başka durumlar da dikkatlerini çekmeye başladı.
Yeni yıkanmış bazı kıyafetleri giymek istemiyor, yoğun parfüm kullanılan ortamlardan uzaklaşıyor ve bazı yiyecekleri daha ağzına götürmeden reddediyordu.
Ege’nin duyusal özellikleri değerlendirilirken kokulara verdiği tepkilerin de günlük yaşamıyla ilişkili olduğu görüldü.
Buradaki amaç Ege’yi rahatsız olduğu kokuların içinde zorla tutmak değildi.
Tam tersine, önce hangi kokuların onu rahatlattığını ve hangilerinin zorladığını anlamak gerekiyordu.
Çalışmalar çocuğun bireysel özelliklerine göre, kontrollü ve oyun temelli biçimde planlandı.
Ege’nin rahat olduğu duyusal deneyimlerden başlanarak yeni deneyimlere küçük adımlarla geçildi. Sevdiği oyunların ve etkinliklerin içinde farklı kokularla karşılaşmasına fırsat verildi.
Zaman içerisinde ailesi önemli bir değişiklik fark etti.
Ege artık bazı yemek kokularının bulunduğu ortamlarda daha uzun süre kalabiliyor, daha önce hemen uzaklaştığı bazı durumları daha rahat karşılayabiliyordu.
Asıl önemli değişiklik ise ailesinin Ege’ye bakışında gerçekleşmişti.
Artık:
“Neden böyle yapıyorsun?”
demek yerine:
“Bu koku seni rahatsız mı etti?”
diye soruyorlardı.
Bazen çocuğu anlamaya başlayan tek bir soru bile günlük yaşamda büyük bir fark oluşturabilir.
Çocuğum Kokulara Hassassa Evde Ne Yapabilirim?
Öncelikle çocuğunuzu gözlemleyin.
Hangi kokuların onu rahatsız ettiğini, tepkisinin hangi ortamlarda arttığını ve bunun yemek, giyinme, banyo, okul veya sosyal yaşamını etkileyip etkilemediğini anlamaya çalışın.
Çocuğun rahatsızlığını küçümsememek önemlidir. Size hafif gelen bir koku, onun için oldukça yoğun olabilir.
Aynı şekilde çocuğu rahatsız olduğu bir kokuyla “alışsın” düşüncesiyle zorla karşı karşıya bırakmak her çocuk için uygun bir yaklaşım değildir. Özellikle yoğun hassasiyetlerde uygulamalar çocuğun bireysel duyusal özelliklerine göre planlanmalıdır.
Koku hassasiyetinin beslenme, öz bakım, okul veya sosyal yaşama belirgin şekilde yansıdığı durumlarda bir ergoterapist tarafından duyusal işlemleme özelliklerinin değerlendirilmesi yararlı olabilir.
Her Koku Hassasiyeti Bir Bozukluk mudur?
Hayır.
Bir çocuğun bazı kokuları sevmemesi tek başına duyusal bütünleme sorunu olduğu anlamına gelmez.
Hepimizin sevdiği ve sevmediği kokular vardır.
Burada önemli olan hassasiyetin şiddeti ve çocuğun günlük yaşamını ne kadar etkilediğidir.
Çocuk yemek yiyemiyor, belirli ortamlara giremiyor, bakım rutinlerinde ciddi güçlük yaşıyor veya kokular nedeniyle yoğun tepkiler gösteriyorsa daha ayrıntılı değerlendirme düşünülebilir.
Çocuğun Davranışının Arkasında Bir Duyu Olabilir
Çocukların davranışları bazen bize bir şey anlatmaya çalışır.
Burnunu kapatan, sofradan uzaklaşan veya bir odaya girmek istemeyen çocuk her zaman inatlaşmıyor olabilir.
Belki de bizim fark etmediğimiz bir kokuyu çok daha yoğun hissediyordur.
Bu nedenle çocuğun davranışını değiştirmeye çalışmadan önce davranışın arkasındaki nedeni anlamaya çalışmak önemlidir.
Çünkü bazen yetişkin için sıradan olan küçük bir koku, çocuğun dünyasında oldukça büyük bir deneyime dönüşebilir.
Önce davranışı değil, çocuğun ne yaşadığını anlamaya çalışın.
Bolluca ÖERM ailesi olarak Arnavutköy’de otizm, özel eğitim ve gelişimsel destek süreçlerinde ailelere rehberlik etmeyi sürdürüyoruz.
Bilgi ve iletişim:
0212 685 10 13
