Otizm tanısını kim koyar, hangi doktora gidilir ve tanı süreci nasıl ilerler? Çocuk psikiyatrisi, çocuk nörolojisi, erken tanı ve özel eğitim sürecini aileler için ele aldık. Bugüne kadar ailelerimizin bizlere yönelttiği soruları Bolluca ailesi olarak cevaplıyoruz.

Otizm Tanısını Kim Koyar? Çocuklarda Otizm Tanı Süreci Nasıl İlerler?

Çocuğumda Otizm Şüphesi Var: Hangi Doktora Gitmeliyim?

Otizm Şüphesinde Nereye Başvurulur?

Otizm Kaç Yaşında Anlaşılır? Erken Tanı ve Erken Eğitim Neden Önemlidir?

Otizm Tanısı Olmadan Özel Eğitime Başlanabilir mi?

Çocuk Psikiyatrisi mi Çocuk Nörolojisi mi?

Otizm Tanısı ve Eğitim Süreci Nedir?

Çocuğunuzun göz teması kurmaması, ismine her zaman tepki vermemesi, konuşmasının gecikmesi, tekrarlayıcı davranışlarının bulunması veya yaşıtlarından farklı gelişim özellikleri göstermesi aile olarak dikkatinizi çekebilir.

Bu noktada ailelerin aklına genellikle aynı sorular gelir:

“Çocuğumda otizm olabilir mi?”
“Otizm tanısını kim koyar?”
“Hangi doktora gitmeliyiz?”
“Tanı almadan özel eğitime başlanabilir mi?”

Bu soruların doğru yanıtlanması önemlidir. Çünkü otizmde amaç yalnızca bir tanıya ulaşmak değil; çocuğun gelişimsel ihtiyaçlarını mümkün olduğunca erken belirlemek ve gerekli desteği zaman kaybetmeden planlamaktır.

Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB); sosyal iletişim ve sosyal etkileşim alanlarındaki farklılıklarla, sınırlı veya tekrarlayıcı davranış ve ilgi örüntüleriyle karakterize nörogelişimsel bir durumdur.

Otizmli çocukların dış görünüşlerinden otizmli oldukları anlaşılamaz. Farklılıklar daha çok çocuğun;

• iletişim kurma biçiminde,
• sosyal etkileşiminde,
• oyun becerilerinde,
• dil ve konuşma gelişiminde,
• davranışlarında,
• ilgi alanlarında,
• rutinlere verdiği tepkilerde,
• duyusal uyaranları algılama ve bunlara tepki verme biçiminde

görülebilir.

Her çocuk aynı belirtileri göstermez. Bu nedenle “otizm spektrumu” ifadesi kullanılır. Bir çocukta oldukça belirgin olan özellik, başka bir çocukta daha hafif görülebilir.

Otizm Tanısını Kim Koyar?

Otizm tanısı, çocuğun yalnızca birkaç davranışına bakılarak aile, öğretmen veya terapist tarafından konulabilecek bir tanı değildir.

Tıbbi tanı yetkili uzman hekim tarafından yapılan kapsamlı değerlendirme sonucunda konulur.

Türkiye’de ailelerin otizm şüphesi durumunda başvurabileceği temel uzmanlık alanları Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları (Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi) ile gerekli durumlarda Çocuk Nörolojisidir. Bazen ailelerimizden şunu duyuyoruz: Gittiğimiz uzman dedi ki “bilmem şu kadar meblağ öderseniz, çocuğunuz tedavi ile düzelir.” Bu yaklaşımlar son derece yanlıştır.

Özel eğitim uzmanı, psikolog, ergoterapist, dil ve konuşma terapisti, fizyoterapist veya öğretmen çocuğun gelişimsel özelliklerini değerlendirebilir ve aileyi uygun sağlık kuruluşuna yönlendirebilir; ancak bu değerlendirmeler tıbbi tanının yerine geçmez.

Otizm Tanısı Nasıl Konulur?

Otizm için tek başına tanı koyan bir kan testi, MR görüntüsü veya laboratuvar testi bulunmaz.

Tanılama sürecinin merkezinde çocuğun gelişimsel ve davranışsal değerlendirilmesi yer alır.

Uzman hekim değerlendirme sırasında çocuğun gelişim öyküsünü ayrıntılı biçimde ele alabilir, aileyle görüşebilir ve çocuğun davranışlarını gözlemleyebilir.

Özellikle;

Sosyal iletişim: Çocuk insanlarla nasıl iletişim kuruyor?

Göz teması: Göz temasını sosyal iletişim amacıyla nasıl kullanıyor?

Ortak dikkat: İlgi duyduğu bir şeyi başka biriyle paylaşabiliyor mu?

İsme tepki: İsmi söylendiğinde uygun biçimde yöneliyor mu?

Dil ve konuşma: Yaşına uygun iletişim becerileri gelişmiş mi?

Oyun: Oyuncakları işlevine uygun ve çeşitlilik göstererek kullanabiliyor mu? Sembolik oyun becerileri nasıl?

Sosyal etkileşim: Akranlarına ve yetişkinlere nasıl yaklaşıyor?

Tekrarlayıcı davranışlar: Tekrarlayan hareketler veya davranış örüntüleri bulunuyor mu?

Rutinler: Değişikliklere nasıl tepki veriyor?

Duyusal özellikler: Ses, dokunma, hareket, koku, ışık veya diğer duyusal uyaranlara alışılmadık tepkileri bulunuyor mu?

gibi pek çok gelişim alanı birlikte değerlendirilir.

Gerekli görüldüğünde standart gelişimsel değerlendirme ve otizme özgü değerlendirme araçlarından da yararlanılabilir.

Buradaki önemli nokta şudur:

Otizm tanısı tek bir belirtiye değil, çocuğun gelişimsel özelliklerinin bütününe bakılarak değerlendirilir.

Otizm Kaç Yaşında Anlaşılır?

Otizme ilişkin bazı gelişimsel farklılıklar yaşamın ilk yıllarında fark edilebilir.

Bazı çocuklarda belirtiler 12–18 aylık dönemde dikkat çekmeye başlarken bazı çocuklarda farklılıkların belirginleşmesi daha uzun sürebilir.

Bu nedenle ailelerin “Biraz daha büyüsün, kendiliğinden geçer.” düşüncesiyle uzun süre beklemesi doğru olmayabilir.

Özellikle iletişim, sosyal etkileşim veya gelişimin başka alanlarında belirgin bir gecikme fark edildiğinde çocuğun gelişimsel değerlendirmeden geçirilmesi önemlidir.

Erken Tanı Neden Önemlidir?

Erken değerlendirme ve erken müdahalenin en önemli avantajı, çocuğun gelişimsel açıdan önemli yıllarının daha etkili kullanılabilmesidir.

Çocuğun ihtiyaçları erken belirlendiğinde;

• özel eğitim,
• dil ve iletişim desteği,
• oyun ve sosyal etkileşim çalışmaları,
• ergoterapi,
• fizyoterapi,
• aile eğitimi

gibi gerekli destekler çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre daha erken planlanabilir.

Ancak burada önemli olan yalnızca “erken tanı” değildir.

Asıl hedef erken fark etmek, doğru değerlendirmek ve uygun desteğe erken başlamaktır.

Otizm Şüphesinde Hangi Doktora Gidilir?

1. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi

Çocuk ve ergen psikiyatristleri, çocukluk ve ergenlik dönemindeki ruhsal ve nörogelişimsel durumların tıbbi değerlendirmesini yapan uzman hekimlerdir.

Otizm şüphesinde uzman;

çocuğu gözlemleyebilir, aileden ayrıntılı gelişim öyküsü alabilir, sosyal iletişim ve davranış özelliklerini değerlendirebilir ve gerekli durumlarda ek değerlendirmeler isteyebilir.

Değerlendirme sonucunda tanı ve izlem sürecini planlayabilir.

Otizmin kendisini ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Ancak çocukta eşlik eden ve işlevselliği etkileyen bazı durumların bulunması halinde hekim tarafından ilaç tedavisi değerlendirilebilir.

Çocuğun gelişiminin belirli aralıklarla takip edilmesi de önemlidir.

2. Çocuk Nörolojisi

Çocuk nörolojisi; çocukluk dönemindeki beyin, sinir sistemi ve nörolojik hastalıklarla ilgilenen uzmanlık alanıdır.

Özellikle otizm belirtilerinin yanında;

• nöbet şüphesi,
• gelişimsel gerileme,
• hareket sorunları,
• nörolojik bulgular,
• başka bir nörolojik hastalık şüphesi

bulunması halinde çocuk nörolojisi değerlendirmesi önemli olabilir.

Hekim gerekli görürse EEG, MR veya başka tıbbi incelemeler isteyebilir.

Ancak her otizm şüphesinde MR, EEG veya benzeri tetkiklerin yapılması gerektiği düşünülmemelidir. Hangi tetkikin gerekli olduğuna çocuğun klinik özelliklerine göre hekim karar verir.

Çocuğum Henüz Tanı Almadı: Nereye Başvurabilirim?

Çocuğunuzda otizm veya başka bir gelişimsel farklılık olduğunu düşünüyorsanız ilk adım profesyonel değerlendirmedir.

Aileler;

üniversite hastanelerinin çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları bölümlerine,

çocuk ve ergen psikiyatrisi bulunan kamu hastanelerine,

gerektiğinde çocuk nörolojisi bulunan sağlık kuruluşlarına

veya ilgili uzman hekimlerin hizmet verdiği sağlık kuruluşlarına başvurabilir.

Aile hekiminiz veya çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanınız da ilk değerlendirme ve uygun uzmanlığa yönlendirme konusunda yardımcı olabilir.

Otizm Şüphesinde Eğitim İçin Tanıyı Beklemek Gerekir mi?

Ailelerin en çok dikkat etmesi gereken konulardan biri budur.

Bir çocukta gelişimsel gecikme veya belirgin gelişimsel risk gözleniyorsa destekleyici gelişimsel çalışmaların başlatılması için her durumda kesin bir otizm tanısının çıkmasını beklemek gerekmeyebilir.

Örneğin çocuk henüz otizm tanı ölçütlerinin tamamını karşılamıyor olabilir ancak;

konuşması gecikmiş, ortak dikkat becerileri sınırlı, oyun becerileri yaşıtlarının gerisinde veya sosyal iletişim alanında desteğe ihtiyaç duyuyor olabilir.

Bu durumda “Önce tanı kesinleşsin, sonra eğitim düşünürüz.” yaklaşımı değerli zamanın kaybedilmesine neden olabilir.

Çocuğun mevcut gelişimsel ihtiyaçları değerlendirilerek uygun gelişimsel ve eğitsel destek planlanabilir.

Ancak burada iki süreci birbirinden ayırmak gerekir:

Çocuğun gelişimini desteklemek amacıyla eğitim veya terapi alması ile devlet destekli özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanmak için gerekli resmî raporlama ve yönlendirme süreçleri aynı şey değildir.

Resmî destek eğitim hizmetlerinde ilgili sağlık kurulu raporları, RAM eğitsel değerlendirmesi ve yürürlükteki mevzuat kapsamında gerekli belgeler ayrıca aranabilir.

Tanıdan Daha Önemli Bir Soru: Çocuğun Neye İhtiyacı Var?

Aileler doğal olarak tanının adını öğrenmek ister.

Ancak çocuğun gelişimi açısından bir başka soru da en az tanı kadar önemlidir:

“Çocuğum bugün hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyuyor?”

Çünkü aynı otizm tanısını alan iki çocuğun ihtiyaçları birbirinden tamamen farklı olabilir.

Bir çocuk yoğun dil ve iletişim desteğine ihtiyaç duyarken başka bir çocuk sosyal etkileşim, öz bakım, duyusal düzenleme veya motor beceriler açısından daha fazla desteğe ihtiyaç duyabilir.

Bu nedenle etkili bir eğitim programı yalnızca tanıya göre değil, çocuğun bireysel gelişim profiline göre hazırlanmalıdır.

Multidisipliner Değerlendirme Neden Önemlidir?

Gerektiğinde farklı uzmanlık alanlarının birlikte çalışması çocuğun ihtiyaçlarının daha kapsamlı anlaşılmasını sağlayabilir.

Çocuğun bireysel ihtiyaçlarına bağlı olarak süreçte;

çocuk ve ergen psikiyatristi, çocuk nöroloğu, çocuk sağlığı uzmanı, özel eğitim uzmanı, psikolog, dil ve konuşma terapisti, ergoterapist ve fizyoterapist gibi farklı meslek grupları yer alabilir.

Her uzmanın görevi aynı değildir. Ancak doğru iletişim ve iş birliği sağlandığında çocuğun tıbbi, gelişimsel ve eğitsel ihtiyaçları daha bütüncül biçimde ele alınabilir.

Aileler İçin En Önemli Mesaj

Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili bir farklılık fark ettiğinizde paniğe kapılmanız gerekmez; fakat “nasıl olsa geçer” diyerek uzun süre beklemek de doğru değildir.

Gözlemleyin.

Uzman değerlendirmesine başvurun.

Çocuğun güçlü olduğu ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanları belirleyin.

Gelişimsel bir ihtiyaç varsa uygun desteği mümkün olduğunca erken planlayın.

Çünkü erken dönemde atılacak en değerli adım yalnızca çocuğa bir isim veya tanı vermek değil; onu anlamak ve ihtiyaç duyduğu desteği zamanında sağlamaktır.

Bolluca ÖERM ailesi olarak Arnavutköy’de otizm, özel eğitim ve gelişimsel destek süreçlerinde ailelere rehberlik etmeyi sürdürüyoruz.

Bilgi ve iletişim:
0212 685 10 13