Otizm Spektrum Bozukluğunda Destek Gereksinimi Düzeyleri
Düzey 1, Düzey 2 ve Düzey 3 Otizm
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), belirtilerin niteliği ve şiddeti kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu nedenle otizmli çocuklar tek tip özellik gösteren homojen bir grup değildir.
Bir çocuk sözel iletişim kurabilir ancak sosyal ilişkileri sürdürmekte zorlanabilirken başka bir çocuk konuşma, günlük yaşam becerileri ve sosyal iletişim alanlarında çok daha yoğun desteğe ihtiyaç duyabilir.
Güncel tıbbi sınıflandırmada otizm yalnızca “hafif, orta veya ağır” şeklinde değerlendirilmez. DSM-5-TR yaklaşımında Otizm Spektrum Bozukluğu, kişinin özellikle sosyal iletişim ve etkileşim ile sınırlı/tekrarlayıcı davranışlar alanlarında ne ölçüde desteğe ihtiyaç duyduğuna göre üç destek düzeyiyle tanımlanabilir:
Düzey 1: Destek gerektirir
Düzey 2: Önemli düzeyde destek gerektirir
Düzey 3: Çok önemli/yoğun düzeyde destek gerektirir
Halk arasında bunlar zaman zaman hafif, orta ve ağır otizm olarak ifade edilse de tıbbi açıdan destek gereksinimi üzerinden değerlendirmek daha doğru bir yaklaşımdır.
Otizm Neden “Spektrum” Olarak Tanımlanır?
“Spektrum” kavramı, otizmin her çocukta aynı şekilde ortaya çıkmadığını anlatır.
Çocuklar;
- konuşma ve dil gelişimi,
- sosyal iletişim,
- karşılıklı etkileşim,
- oyun becerileri,
- tekrarlayıcı davranışlar,
- değişikliklere uyum,
- duyusal özellikler,
- bilişsel beceriler,
- öz bakım ve günlük yaşam becerileri
açısından birbirlerinden oldukça farklı olabilir.
Üstelik aynı çocuk bütün gelişim alanlarında aynı düzeyde olmayabilir. Örneğin sözel becerileri güçlü olan bir çocuk sosyal iletişim konusunda yoğun desteğe ihtiyaç duyabilir.
Bu nedenle destek düzeyi çocuğun zekâ düzeyini veya gelecekte neler başarabileceğini tek başına göstermez.
Düzey 1 Otizm
Destek Gerektiren Otizm
Düzey 1 Otizm, günlük kullanımda sıklıkla “hafif düzey otizm” olarak adlandırılmaktadır.
Bu çocuklarda konuşma bulunabilir ve çocuk günlük yaşamın birçok alanında daha bağımsız olabilir. Ancak sosyal iletişim ve sosyal ilişkileri başlatma veya sürdürme konusunda belirgin güçlükler görülebilir.
Çocuk;
sosyal etkileşimi başlatmakta zorlanabilir, karşılıklı sohbeti sürdürmekte güçlük yaşayabilir, sosyal ipuçlarını anlamakta zorlanabilir veya karşısındaki kişinin duygu ve düşüncelerini değerlendirmede desteğe ihtiyaç duyabilir.
Belirli konulara yoğun ilgi gösterebilir.
Rutinlerinin değişmesinden rahatsız olabilir ve bir etkinlikten diğerine geçiş yapmakta zorlanabilir.
Planlama, organizasyon ve esnek düşünme gibi yürütücü işlev alanlarında da güçlükler görülebilir.
Düzey 1 Otizmde Eğitim
Bu çocuklarda erken ve bireyselleştirilmiş eğitim; sosyal iletişim, oyun, günlük yaşam, akademik beceriler ve bağımsızlık açısından önemli kazanımlar sağlayabilir.
Ancak “erken eğitim otizm belirtilerini ortadan kaldırır” şeklinde kesin bir ifade kullanmak tıbbi açıdan doğru değildir.
Doğru yaklaşım, uygun erken müdahalenin çocuğun becerilerinin gelişmesine ve günlük yaşamda ihtiyaç duyduğu desteğin azalmasına katkı sağlayabileceğini belirtmektir.
Düzey 2 Otizm
Önemli Düzeyde Destek Gerektiren Otizm
Düzey 2, günlük kullanımda zaman zaman “orta düzey otizm” olarak ifade edilir.
Bu düzeyde sosyal iletişim ve etkileşim alanındaki güçlükler daha belirgindir ve çocuk destek aldığında dahi bazı güçlükler açık biçimde görülebilir.
Sözel iletişim sınırlı olabilir. Çocuk konuşuyor olsa bile iletişimi sosyal amaçla kullanma, karşılıklı konuşmayı sürdürme veya başka insanların iletişim girişimlerine uygun yanıt verme konusunda zorlanabilir.
Tekrarlayıcı davranışlar ve sınırlı ilgi alanları günlük yaşamı daha belirgin şekilde etkileyebilir.
Rutinlerin değişmesi veya beklenmedik durumlar yoğun rahatsızlık oluşturabilir.
Bir etkinlikten başka bir etkinliğe geçmek güç olabilir.
Duyusal hassasiyetler ve duyusal arayış davranışları da günlük yaşamı etkileyebilir.
Düzey 2 Otizmde Eğitim
Bu çocuklarda daha yapılandırılmış ve bireyselleştirilmiş bir eğitim programına ihtiyaç duyulabilir.
Çocuğun değerlendirme sonuçlarına göre;
özel eğitim, dil ve iletişim çalışmaları, ergoterapi, günlük yaşam becerileri, sosyal iletişim çalışmaları ve gerektiğinde fizyoterapi gibi farklı destek alanları planlanabilir.
Burada temel amaç çocuğa mümkün olduğunca fazla terapi uygulamak değil, gerçek ihtiyaçlarını belirleyerek doğru müdahaleleri bir araya getirmektir.
Düzey 3 Otizm
Çok Yoğun Destek Gerektiren Otizm
Düzey 3, günlük kullanımda “ağır düzey otizm” olarak ifade edilebilmektedir.
Bu düzeyde sosyal iletişim ve sosyal etkileşim alanlarında ileri düzeyde güçlükler görülebilir.
Çocuk çok sınırlı sözel iletişim kurabilir veya konuşma dili geliştirmemiş olabilir.
Ancak konuşamamak, iletişim kuramamak anlamına gelmez.
Bazı çocukların iletişimini desteklemek amacıyla görseller, işaretler veya alternatif ve destekleyici iletişim (AAC) sistemlerinden yararlanılabilir.
Düzey 3’te;
yoğun tekrarlayıcı davranışlar, değişikliklere karşı belirgin güçlük, yoğun duyusal farklılıklar ve günlük yaşam becerilerinde yüksek destek ihtiyacı görülebilir.
Çocuğun beslenme, giyinme, tuvalet, güvenlik ve diğer öz bakım alanlarında da desteğe ihtiyacı olabilir.
Düzey 3 Otizmde Eğitim
Bu çocuklarda eğitim programının yoğunluğu kadar niteliği ve bireyselleştirilmesi de önemlidir.
Hedefler yalnızca akademik becerilerden oluşmamalıdır.
İletişim kurabilme, ihtiyaçlarını ifade edebilme, öz bakım, güvenlik, günlük yaşam, sosyal etkileşim, motor beceriler ve mümkün olan en yüksek bağımsızlık düzeyine ulaşmak temel hedefler arasında yer alabilir.
Düzey 1, Düzey 2 ve Düzey 3 Arasındaki Temel Fark Nedir?
Temel fark yalnızca çocuğun kaç kelime söylediği veya kaç davranış gösterdiği değildir.
Asıl değerlendirme;
çocuğun günlük yaşamını sürdürebilmek, iletişim kurabilmek, sosyal etkileşimde bulunabilmek ve değişikliklere uyum sağlayabilmek için ne ölçüde desteğe ihtiyaç duyduğu üzerinden yapılır.
Bu nedenle:
Düzey 1 → Destek gerektirir
Düzey 2 → Önemli düzeyde destek gerektirir
Düzey 3 → Çok önemli/yoğun düzeyde destek gerektirir
şeklinde düşünmek daha doğru olacaktır.
Otizmin Düzeyi Zaman İçinde Değişebilir mi?
Çocuğun işlevselliği ve destek ihtiyacı zaman içerisinde değişebilir.
Erken müdahale, eğitim, iletişim becerilerindeki gelişim, çevresel düzenlemeler ve çocuğun gelişimsel ilerlemesi günlük yaşamda ihtiyaç duyulan destek miktarını etkileyebilir.
Bunun yanında çocuğun farklı dönemlerde yaşadığı güçlükler de değişebilir.
Bu nedenle çocuk için belirlenen destek düzeyi değişmez bir etiket veya geleceğe ilişkin kesin bir tahmin olarak görülmemelidir.
Belirli aralıklarla yeniden değerlendirme önemlidir.
Otizm Düzeyi Nasıl Belirlenir?
Otizm tanısı ve klinik değerlendirmesi uzman hekimler tarafından gerçekleştirilir.
Değerlendirmede yalnızca çocuğun konuşup konuşmadığına bakılmaz.
Sosyal iletişim ve etkileşim, tekrarlayıcı davranışlar, gelişim öyküsü, günlük yaşam işlevselliği ve eşlik eden durumlar birlikte değerlendirilir.
Gerekli durumlarda standart değerlendirme araçları ve farklı uzmanlık alanlarının değerlendirmelerinden de yararlanılabilir.
Otizm Düzeyi Çocuğun Geleceğini Belirlemez
Ailelerin özellikle bilmesi gereken noktalardan biri budur.
Düzey 1, Düzey 2 veya Düzey 3 ifadeleri çocuğun gelecekte ulaşabileceği noktayı kesin olarak göstermez.
Bu sınıflandırmanın amacı çocuğu etiketlemek değil, mevcut dönemde ihtiyaç duyduğu desteğin kapsamını daha iyi tanımlamaktır.
Bu nedenle yalnızca “Çocuğum kaçıncı düzey?” sorusuna odaklanmak yerine;
“Çocuğum hangi alanlarda güçlü?”
“Hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyuyor?”
“İletişimini ve bağımsızlığını nasıl artırabiliriz?”
sorularına odaklanmak daha işlevseldir.
Tanıdan Sonra Bireysel İhtiyaçlara Bakılmalıdır
Otizm Spektrum Bozukluğu geniş ve heterojen bir nörogelişimsel tablodur.
Aynı tanıya sahip iki çocuk birbirinden oldukça farklı olabilir. Bu nedenle eğitim ve terapi programları yalnızca tanı veya destek düzeyine göre değil, çocuğun bireysel gelişim profiline göre hazırlanmalıdır.
Erken değerlendirme, doğru yönlendirme, aile katılımı ve bireyselleştirilmiş eğitim çocuğun gelişim potansiyelinin desteklenmesinde önemli bir yere sahiptir.
Destek eğitimlerini sunanların dahi bilmediği konularda Bolluca Ailesi, sizleri aydınlatmaya devam ediyor. “Yıllardır eğitime gidiyor, bir fayda görmedim” diyen ailelere demek isterdik ki özel eğitim bir ekip işidir, aile güçlü ise çocukta güçlüdür ve gelişiyordur.
Bolluca ÖERM ailesi olarak Arnavutköy’de otizm, özel eğitim ve gelişimsel destek süreçlerinde ailelere rehberlik etmeyi sürdürüyoruz.
Bilgi ve iletişim:
0212 685 10 13
