Yüksek İşlevli Otizm Belirtileri, Eğitim Süreci
Çocuğunuz konuşuyor, akademik olarak başarılı olabiliyor hatta bazı alanlarda yaşıtlarının üzerinde beceriler gösterebiliyor; ancak arkadaşlık kurmakta, karşılıklı iletişimi sürdürmekte, sosyal kuralları anlamakta veya değişikliklere uyum sağlamakta zorlanıyor mu?
Aileler bu durumda sıklıkla “Çocuğumda yüksek işlevli otizm olabilir mi?” sorusunu sormaktadır.
Günümüzde “yüksek işlevli otizm” resmi bir tanı adı olarak kullanılmamakla birlikte, günlük kullanımda genellikle belirgin zihinsel yetersizliği bulunmayan ve konuşma becerileri görece gelişmiş Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan bireyleri tanımlamak amacıyla kullanılan bir ifadedir.
Arnavutköy’de otizm konusunda değerlendirme ve özel eğitim desteği arayan aileler için önemli olan yalnızca çocuğun konuşup konuşmadığı veya akademik başarısı değildir. Sosyal iletişim, esneklik, günlük yaşam, duyusal özellikler ve davranışların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Yüksek İşlevli Otizm Nedir?
Otizm Spektrum Bozukluğu; sosyal iletişim ve sosyal etkileşim alanındaki güçlüklerin yanı sıra sınırlı veya tekrarlayıcı davranış ve ilgi örüntülerinin görülebildiği nörogelişimsel bir durumdur.
“Yüksek işlevli” olarak tanımlanan çocuklarda konuşma ve bilişsel becerilerin görece güçlü olması, otizme ilişkin güçlüklerin her zaman kolay fark edilmemesine neden olabilir.
Çocuk uzun cümleler kurabilir, okuyabilir, matematikte başarılı olabilir veya belirli konularda oldukça kapsamlı bilgi sahibi olabilir. Buna rağmen karşılıklı sohbet, arkadaşlık ilişkileri, sosyal ipuçlarını anlama, esnek düşünme veya günlük yaşamın değişen koşullarına uyum sağlama konusunda desteğe ihtiyaç duyabilir.
Bu nedenle yalnızca “Çocuğum konuşuyor, otizm olamaz.” düşüncesi doğru değildir.
Yüksek İşlevli Otizm Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler her çocukta aynı şekilde görülmez. Otizm bir spektrumdur ve her bireyin güçlü olduğu ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanlar farklıdır.
Çocuklarda şu özelliklerden bazıları gözlenebilir:
- Karşılıklı sohbeti başlatmakta veya sürdürmekte zorlanma,
- Arkadaşlık kurma ve sürdürmede güçlük,
- Sosyal kuralları anlamakta zorlanma,
- Başkalarının duygu ve niyetlerini yorumlamada güçlük,
- Konuşmanın karşılıklı paylaşımından çok kendi ilgi alanlarından söz etme,
- Belirli konulara yoğun ilgi gösterme,
- Rutinlerin değişmesine karşı belirgin zorlanma,
- Tekrarlayıcı davranışlar veya hareketler,
- Şaka, ima ve mecazları anlamakta güçlük,
- Ses, dokunma, koku, ışık veya farklı duyusal uyaranlara karşı belirgin hassasiyet,
- Grup çalışmalarında ve akran ilişkilerinde zorlanma,
- Beklenmedik durumlarda yoğun tepki gösterme.
Bu özelliklerden birkaçının bulunması tek başına otizm tanısı anlamına gelmez. Otizm tanısı, uygun uzmanlar tarafından gerçekleştirilen kapsamlı klinik değerlendirme sonucunda konulur.
Yüksek İşlevli Otizm Neden Geç Fark Edilebilir?
Bazı çocukların erken yaşlarda kelime ve cümle gelişiminin iyi olması ailelerin otizm ihtimalini düşünmemesine neden olabilir.
Özellikle okul öncesi dönemde çocuk yetişkinlerle rahat iletişim kurabiliyorsa sosyal güçlükler çok belirgin görünmeyebilir.
Ancak çocuk büyüdükçe sosyal ortamlar karmaşıklaşır.
Arkadaşlık kurmak, grup oyunlarına katılmak, karşısındaki kişinin düşüncesini anlamak, konuşma sırasını takip etmek ve sosyal durumlara göre davranışını değiştirmek daha önemli hale gelir.
Bu nedenle bazı çocuklarda farklılıklar anaokulu veya ilkokul döneminde daha görünür hale gelebilir.
Konuşabilen Bir Çocukta Otizm Olabilir mi?
Evet.
Otizm yalnızca konuşma gecikmesiyle tanımlanan bir durum değildir.
Bazı otizmli çocuklarda konuşma gelişimi belirgin şekilde gecikebilirken bazı çocukların kelime bilgisi ve dilbilgisi oldukça gelişmiş olabilir.
Burada önemli olan yalnızca “Çocuk konuşuyor mu?” sorusu değildir.
Aynı zamanda;
Konuşmayı sosyal iletişim amacıyla nasıl kullanıyor? Karşılıklı sohbet sürdürebiliyor mu? Başkasının ilgi alanına katılabiliyor mu? Sosyal ipuçlarını anlayabiliyor mu?
soruları da değerlendirilmelidir.
Yüksek İşlevli Otizm ile Asperger Aynı Şey mi?
Geçmişte Asperger Sendromu ayrı bir tanı olarak kullanılıyordu. Güncel tanı sistemlerinde ise Asperger Sendromu ayrı bir tanı kategorisi olmaktan çıkarılmış ve bu özellikler Otizm Spektrum Bozukluğu kapsamında değerlendirilmeye başlanmıştır.
Bu nedenle günümüzde değerlendirme yapılırken çocuğun hangi eski kategoriye uyduğundan çok, hangi alanlarda ne düzeyde desteğe ihtiyaç duyduğu önem taşır.
Yüksek İşlevli Otizmde Zekâ Nasıl Olur?
Otizm ile zekâ aynı kavram değildir.
Otizmli bir çocuk bazı alanlarda oldukça güçlü performans gösterirken başka alanlarda belirgin desteğe ihtiyaç duyabilir.
Örneğin çocuk akademik konularda başarılı olmasına rağmen;
sosyal problem çözme, planlama, esnek düşünme, duygularını düzenleme, arkadaşlık ilişkileri veya günlük yaşam becerilerinde zorlanabilir.
Bu nedenle değerlendirme yalnızca IQ veya akademik başarı üzerinden yapılmamalıdır.
Yüksek İşlevli Otizmde Özel Eğitim Neden Önemlidir?
Çocuğun konuşabiliyor veya akademik olarak başarılı olması özel eğitim desteğine ihtiyaç duymadığı anlamına gelmez.
Özel eğitim sürecinde amaç çocuğun güçlü yönlerini korurken günlük yaşamda zorlandığı becerileri desteklemektir.
Çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre;
- Sosyal iletişim,
- Karşılıklı etkileşim,
- Ortak dikkat,
- Oyun becerileri,
- Akran ilişkileri,
- Duygu düzenleme,
- Problem çözme,
- Esnek düşünme,
- Yürütücü işlevler,
- Günlük yaşam becerileri
üzerinde çalışmalar planlanabilir.
Burada temel ilke her otizmli çocuğa aynı programı uygulamak değil, çocuğun bireysel gelişim profilini dikkate almaktır.
Yüksek İşlevli Otizmde Dil ve Konuşma Terapisi Gerekir mi?
Çocuğun konuşuyor olması, dil ve iletişimin bütün alanlarında güçlük yaşamadığı anlamına gelmez.
Bazı çocukların kelime dağarcığı ve cümle yapıları oldukça gelişmiş olmasına rağmen pragmatik dil, yani dili sosyal ortam içerisinde uygun şekilde kullanma becerilerinde güçlük görülebilir.
Örneğin çocuk;
- Konuşmayı karşılıklı sürdüremeyebilir,
- Konuyu sürekli kendi ilgi alanına getirebilir,
- Konuşma sırasını takip etmekte zorlanabilir,
- Karşısındaki kişinin sıkıldığını fark etmeyebilir,
- Şaka, ima ve mecazları anlamakta güçlük çekebilir.
Bu nedenle ihtiyaç halinde dil ve konuşma becerilerinin ayrıntılı değerlendirilmesi yararlı olabilir.
Yüksek İşlevli Otizmde Ergoterapi Desteği
Bazı otizmli çocuklarda duyusal işlemleme, motor planlama, öz bakım veya günlük yaşam becerileriyle ilgili güçlükler görülebilir.
Çocuk;
yüksek seslerden rahatsız olabilir, belirli kıyafetleri giymek istemeyebilir, bazı dokulara aşırı tepki gösterebilir veya kalabalık ortamlarda düzenini korumakta zorlanabilir.
Ergoterapi gereksinimi olduğunda amaç yalnızca duyusal etkinlik yaptırmak değil, çocuğun günlük yaşam içerisindeki işlevselliğini ve katılımını desteklemektir.
Yüksek İşlevli Otizmde Eğitim Nasıl Planlanmalıdır?
Otizm eğitiminde tek bir yöntem bütün çocuklar için uygun değildir.
Öncelikle çocuğun;
güçlü yönleri, sosyal iletişim becerileri, dil gelişimi, davranışları, duyusal özellikleri, akademik becerileri ve günlük yaşam performansı değerlendirilmelidir.
Ardından çocuğun ihtiyaçlarına göre bireyselleştirilmiş hedefler oluşturulmalıdır.
Eğitimin amacı çocuğun kişiliğini değiştirmek veya onu yaşıtlarıyla tamamen aynı hale getirmek değildir. Amaç, bağımsızlığını, iletişim becerilerini, sosyal katılımını ve günlük yaşam içerisindeki işlevselliğini artırmaktır.
Aileler Ne Zaman Uzman Görüşü Almalı?
Çocuğunuz konuşmasına ve öğrenmesine rağmen sosyal iletişim, arkadaşlık ilişkileri, davranışsal esneklik veya günlük yaşam becerilerinde belirgin güçlükler yaşıyorsa değerlendirme almak yararlı olabilir.
Özellikle;
“Çok şey biliyor ama arkadaşlarıyla iletişim kuramıyor.”
“Konuşuyor ama sohbet karşılıklı ilerlemiyor.”
“Rutinleri değiştiğinde çok zorlanıyor.”
“Bazı konulara olağanüstü yoğun ilgi gösteriyor.”
gibi gözlemleriniz varsa çocuğun gelişim özelliklerinin bütüncül olarak ele alınması önemlidir.
Arnavutköy Otizm Özel Eğitim Desteği
Arnavutköy’de otizm alanında destek arayan aileler için erken ve doğru değerlendirme, eğitim sürecinin önemli başlangıç noktalarından biridir.
Bolluca Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi olarak çocukların yalnızca tanısına değil; bireysel gelişim özelliklerine, güçlü yönlerine ve destek ihtiyaçlarına odaklanan bir eğitim anlayışını önemsiyoruz.
Otizm spektrumundaki her çocuk birbirinden farklıdır. Bu nedenle eğitim programlarının da çocuğun ihtiyacına göre bireyselleştirilmesi ve gelişimin düzenli olarak takip edilmesi gerekir.
Arnavutköy’de Yüksek İşlevli Otizm İçin Nereye Başvurabilirim?
Çocuğunuzda otizm belirtileri olduğunu düşünüyorsanız ilk adım uygun sağlık uzmanları tarafından değerlendirilmesidir. Eğitsel destek gereksiniminin belirlenmesinde ise RAM süreci ve çocuğun bireysel eğitim ihtiyaçları önem taşır.
Arnavutköy Otizm – Bolluca ÖERM olarak ailelerin değerlendirme, özel eğitim ve destek süreçlerini daha iyi anlamalarına yardımcı olmayı hedefliyoruz.
Bolluca ÖERM ailesi olarak her çocuğun farklı gelişim özelliklerine saygı duyan, bilimsel ve bireyselleştirilmiş bir eğitim yaklaşımıyla yanınızdayız.
Bilgi ve iletişim:
0212 685 10 13
